Skróty klawiszowe:

Dla mieszkańców
Dzisiaj w Zawierciu
Wkrótce

Zabytki

Strona główna » Dla mieszkańców » Kultura i sport » Zabytki

Cmentarz w Kromołowie

Jest położony obrzeżach Kromołowa między ulicami Żniwną i Piaskową. Powstał w pierwszej połowie XVIII w. Na cmentarzu znajduje się około 920 macew. Mają one różny kształt i wielkość a umieszczone na nich napisy są dwujęzyczne: od góry w języku jidysz, niżej w języku polskim. Ich górna część ozdobiona jest ornamentami.

Cmentarz okala stare murowane ogrodzenie, ufundowane przez zawierciańską rodzinę Löwenstein, która także wybudowała domek przedpogrzebowy przy wejściu na cmentarz. Od strony wschodniej do samej bramy dochodzi ulica Piaskowa. Za tą bramą znajdują się dwa domki. Domek po stronie południowej przeznaczony był dla opiekuna-administratora obiektu oraz na magazyn, natomiast domek po stronie północnej był domem przedpogrzebowym, służącym do przygotowania zwłok do pochówku.

Na cmentarzu wyróżniają się dwa groby rodziny Holenderskich. Są to macewy rodziców Stanisława Holenderskiego (1871-1940), filantropa, przemysłowca i społecznika. Od lewej strony Cecylii z Mendelsohnów Holenderskiej i z prawej Markusa Holenderskiego.
Z napisów znajdujących się na pomnikach można wyczytać nie tylko imiona i nazwiska zmarłych ale także dowiedzieć się o ich wykształceniu i zajęciach.
Na cmentarzu grzebano zmarłych z Kromołowa, Zawiercia Małego i Dużego, Bzowa oraz wsi przyległych do Kromołowa.


Cmentarz w Zawierciu

Cmentarz ten położony jest przy ul. Daszyńskiego. Od wschodu graniczy z byłym cmentarzem ewangelicko-augsburskim. Prawie cały zabudowany jest macewami różnej wielkości. Jak pisze prof. J. Worończak cmentarz powstał w 1911 r., mimo iż już od 1880 r. w Zawierciu funkcjonowała przy ul. Marszałkowskiej synagoga. Kirkut ten ma bramę wejściową, z lewej strony której jest do dziś domek. W domku tym znajdowały się dwa karawany oraz magazyn. Z prawej strony jest dom pogrzebowy z trzema izbami. Dwie służyły do przygotowania zwłok do grzebania a trzecia przeznaczona była dla dozorcy. Obecnie opiekunem i administratorem cmentarza jest Stanisław Janiec.

W 1998 r. wybudowano pomnik w kształcie kopuły, na którym znajduje się wmurowana tablica z gwiazdą Dawida i napisem w trzech językach: jidysz, angielskim, polskim o treści:

„Tu spoczywają zwłoki naszych braci i sióstr
zamordowanych przez nazistowskie bestie w czasie
likwidacji Getta w Zawierciu w sierpniu 1943 r.
CZEŚĆ ICH PAMIĘCI
Ziomkostwo Żydów z Zawiercia i okolic – 1998 rok.”

W 2000 r. delegacja z Tel Avivu wręczyła prezydentowi miasta dokument inwentaryzacji cmentarza żydowskiego w Zawierciu, z dokładnym rejestrem grobów.

Dworek w Bzowie

Został wzniesiony w I-szej połowie XIX w., chociaż na jednej z belek można znaleźć datę 1738 r. co sugerować może, że pochodzi on z XVIII w. Jest on murowany a do obecnego kształtu przebudowany został w 1914 r. Dwór wybudowany jest na rzucie prostokąta. Od zachodu posiada przybudówkę dawnej kuchni. Od północy elewacja wsparta jest na sześciu kolumnach. Dworek jest parterowy, dwutraktowy z sienią na przestrzał w południowej, przerobionej części, wraz z bocznymi pomieszczeniami z dawnego salonu. Posiada typowe dla polskich dworków szlacheckich wejście, flankowane półkolumnami na postumentach. Obecnie wykorzystywany jest na cele mieszkalne.


Dworzec PKP


Najstarszą placówką komunikacyjną w Zawierciu jest Dworzec PKP. W 1871 r. Edmund Zacherta sprzedał grunty pod jego budowę a w 1872 r. wybudowano dworzec drewniany. W książce środków trwałych Dyrekcji Rejonowej PKP w Katowicach pod nr 133 zaznaczono, że dworzec kolejowy murowany w Zawierciu wybudowano w 1890 r. Był to dworzec znacznie mniejszy od dzisiejszego. Poczekalnia drugiej klasy mieściła 40 osób a trzeciej jeszcze mniej. Budowę dworca dzisiaj eksploatowanego rozpoczęto ok. 1910-12 r. Jego projektantem był inż. Czesław Domaniewski, który był głównym projektantem Kolei Warszawsko – Wiedeńskiej. Natomiast zakończono w 1914 r. z okazji 300–lecia panowania carów z rodu Romanowych. Początkowo dysponował jednym peronem. Dworzec ten otrzymał tak solidną konstrukcję, że nie zniszczył go nawet wybuch amunicji w wagonach przy stacji 2 czerwca 1945 r. W latach 70 i 80 został przebudowany. Powstały nowe perony, wybudowano przejście podziemne łączące ul. 3-go Maja z ul. Towarową. W budynku dworca znajduje się 50 pomieszczeń: kasy, pomieszczenia biurowe, poczekalnia PKS, poczekalnia PKP, kiosk. Od 1933 r. pracował tu teatr „Baj-Baju” a także świetlica dworcowa dla dzieci i młodzieży. W latach 60-tych na dworcu znalazła lokum Państwowa Komunikacja Samochodowa. Przy dworcu znajduje się postój taksówek oraz perony autobusowe.


Huta Szkła Gospodarczego


Produkcję szkła na ziemi zawierciańskiej rozpoczęto w latach 70-tych XIX w., w majątku właściciela ziemskiego Andrzeja Chmielewskiego, który założył hutę wytwarzającą flaszki, kufle i słoje. W 1884 r. firma „S. Reich i Spółka” przejęła istniejącą fabryczkę i utworzyła nowoczesny zakład przemysłowy. Na początku był on wyposażony w jeden piec donicowy. W 1888 r. podstawową produkcją były lampy, wazony i serwisy stołowe. Szklarnię ukierunkowano na produkcję szkła oświetleniowego, którego liczne wzory zawierał katalog z 1912 r. W 1900 r. powstało Towarzystwo Akcyjne „Fabryki Szkła w Zawierciu”. W czasie I wojny światowej fabryka nie prowadziła działalności ale wznowiła ją po jej zakończeniu. 15 maja 1929 r. otwarto w Poznaniu Powszechną Wystawę Krajową, na której Zawierciańskie szkło otrzymało Wielki Złoty Medal oraz dyplom honorowy. Fabryka eksportowała nowe wzory szkła szlifowanego do Wielkiej Brytanii, Turcji. Uzyskano zamówienia na szkło oświetleniowe do Paryża, Brukseli i Londynu. W 1935 r. przyszły nowe zamówienia z Kanady i USA oraz otwarto przedstawicielstwa handlowe we Lwowie, Wilnie, Warszawie i Łodzi. W 1945 r. wyroby huty obejmowały tylko szkło gładkie. Wytapiano obok szkła bezbarwnego, także szkło w czterech kolorach: żółtym, szmaragdowym, brązowym i fioletowym; wytwarzano z nich kieliszki i cylindry do lamp naftowych. W 1950 r. Huta Szkła Gospodarczego i Oświetleniowego podporządkowana została Centralnemu Zarządowi Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego, później Zjednoczeniu Przemysłu Szklarskiego w Sosnowcu. W latach 1956-57 wybudowano nową halę, dokonano całkowitej modernizacji siłowni, wykonano nową instalację wody i hydroforów. W późniejszym okresie doprowadzono gaz koksowniczy do agregatów topliwych oraz wybudowano nowoczesny magazyn techniczny.
W 1998 r. hutę przekształcono z przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną. Huta w dalszym ciągu jest poważnym i cenionym eksporterem wyrobów, a jej fachowcy mają opinię pracowników o wysokich kwalifikacjach zawodowych.


Osiedle robotnicze TAZ

Architektem i budowniczym osiedla robotniczego TAZ był inż. Bigoszewski a po jego śmierci P. Munch. Budowę rozpoczęto w 1880 r. a zakończono w 1910 r. Można w niej wyróżnić cztery etapy:

I (1880-1887) – budynki dwukondygnacyjne, na planie prostokąta z dwuspadowym dachem;
II (1887-1895) – częściowo przystosowane do zamieszkania poddasza, kryte dachówką;
III (1895-1907) - budynki trzykondygnacyjne z użytecznym poddaszem, podpiwniczone i skanalizowane;
IV (1907-1910) – budowa Resursy Obywatelskiej, Domu Ludowego, Łaźni Miejskiej, Szkoły TAZ, Ratusza.

Każdy dom obsadzono drzewami, którymi wyznaczono główne aleje osiedla. Pomiędzy ulicami a budynkami urządzono ogródki oddzielone płotkami i miejsca do rekreacji. Integralną jego częścią były obiekty użyteczności publicznej. Jednym z nich była Resursa Obywatelska zbudowana w 1889 r. a będąca siedzibą Klubu Towarzyskiego pracowników, oficjalistów TAZ. W niej też działało Towarzystwo Obywatelskie zarejestrowane 23 lutego 1902 r., którego prezesem od 1910 r. był Stanisław Szymański. Częścią składową tego osiedla buła także oddana do użytku w 1901 r. willa dyrektora generalnego TAZ zw. „Pałacykiem”. Innym ważnym obiektem była szkoła oddana do użytku młodzieży w 1907 r., z 22 salami lekcyjnymi z centralnym ogrzewaniem, oświetleniem elektrycznym, kanalizacją, wodociągiem, telefonem, dzwonkiem elektrycznym, kinematografem. W następnym roku oddano do użytku osiedla Łaźnię Miejską i Dom Ludowy. W sąsiedztwie osiedla znalazły się: zbór ewangelicko-augsburski z 1899 r. (obecnie Dom Rzemiosła) oraz kościół rzymsko-katolicki p.w. św. Ap. Piotra i Pawła z 1903 r.
Osiedle robotnicze TAZ stanowi dziś unikalny zabytek, który wpisany jest do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach pod nr 1428/91.

Degradacja przestrzenna i społeczna osiedla rozpoczęła się z chwilą przejęcia go przez Skarb Państwa w 1959 r. Resursę i Dom Ludowy sprzedano prywatnym właścicielom. Dom Ludowy przekształcono w pawilon handlowy, który w 2002 r. zabudowano zewnętrznymi przybudówkami zmieniającymi całkowicie jego pierwotny wygląd i styl.


Pałacyk Szymańskiego


Został on wybudowany w latach 1895-1910 przez ówczesnego dyrektora Towarzystwa Akcyjnego „Zawiercie” Stanisława Szymańskiego. Autorem projektu był Hugo Kudera. Jest on posadowiony na kamiennym cokole, o murach z czerwonej cegły. Przed jego fasadą znajdował się podjazd z owalnym gazonem, do którego prowadziły dwa trakty komunikacyjne: aleja prowadząca do budynków gospodarczych oraz aleja prowadząca przez ozdobną bramę i most na zwężającym się w tym miejscu stawie do willi (bramę zlikwidowano w 1945 r. a w jej miejsce wstawiono furtkę). W otoczeniu usytuowane były: pole do gier w krykieta, ogród, warzywnik, szklarnie, oranżerie, dom ogrodnika. Pałacyk otaczał park w stylu angielskim z rzadkimi okazami drzew i krzewów. Po II wojnie światowej pozostał tylko sam budynek. W latach 1962-68 wprowadzono w obręb parku kompleks sportowy niszczący jego kompozycję. W latach 70-tych siedzibę znalazła tam Biblioteka Miejska oraz Wydział Kultury, a w wyremontowanych i zaadoptowanych piwnicach Klub TMZZ „Novum”. Obecnie na poddaszu mieści się Izba Muzealna, filia Społecznych Ognisk Muzycznych, na parterze działa Miejska Biblioteka, a w piwnicach prywatna restauracja.

  • Portal mapowy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
  • Lokale użytkowe do wynajęcia
  • Zawiercie w liczbach
  • Współpraca z organizacjami pozarządowymi
  • Zawierciański Senior
  • Dla Dzieci i Rodziców
  • Platforma Konsultacji Społecznych Urzędu Miejskiego w Zawierciu
  • Zawierciańska Karta Dużej Rodziny
  • Straż Miejska
  • System Informacji Przestyrzennej Geoinfo 6
  • Obwieszczenia
  • Fundusze Strukturalne
  • Ostrzeżenia meteorologiczne
  • Wydział Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności
  • Herb i logo miasta
  • Spacer po Zawierciu
  • Galeria Leszka Dutki
  • Internetowa Telewizja Zawiercie
  • Portal Kulturalne Zawiercie
  • Mapa AED w Zawierciu

Urząd Miejski w Zawierciu
ul. Leśna 2, 42-400 Zawiercie

tel.: +48 32 494 12 65, fax +48 32 67 215 13
e-mail: urzad@zawiercie.eu

Portal internetowy Urzędu Miejskiego w Zawierciu. Zawiercie jest miastem leżącym w sercu Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Niewątpliwym atutem miasta jest bliskość aglomeracji śląskiej. Wykorzystując swe położenie, Zawiercie od kilku lat wzmacnia swój wizerunek jako centrum obsługi ruchu turystycznego dla Jury, przez co przyciąga nowe inwestycje i pobudza przedsiębiorczość wśród mieszkańców Zawiercia i okolic.
Poleć stronę
Zapytanie
Facebook
Wersja mobilna